Έκπτωτος

 

Είδα έναν Άγγελο εντοιχισμένο στο Χαλάνδρι. Είχε περπατήσει πολύ μου είπε. Είχε χάσει το ρυθμό του. Κούτσαινε. Μου είπε για μια κόρη που είχε εδώ, δυο δρόμους πιο μέσα, την εποχή της δικτατορίας είχε γνωρίσει τη μάνα της. Παντρεμένη με πολιτικό κρατούμενο. Από τότε είχε να τις δει. Πέρασε από το σπίτι αλλά τον έδιωξαν. Όλη τη νύχτα την έβγαλε στο δρόμο. Αγρυπνος. Σκαρφαλωμένος σε μια κολώνα της ΔΕΗ.

Ευτυχώς είναι γλυκός ο καιρός ακόμα, τη νύχτα στους δρόμους.
Δεν βρήκες κάπου να στρώσεις; Ρώτησα. Είναι πιασμένα όλα τα πόστα, αποκρίθηκε. Μόνο εσένα βλέπω εγώ, του λέω.

Γέλασε και μετά σώπασε.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα της Πτώσης, είπα μόνη μου πια.
Το ξέρω όταν πετάγομαι στον ύπνο μου
Επειδή πάλι πέφτω
Με πετούν στη θάλασσα
Από αεροπλάνο άλλες φορές
Από αερόστατο,
Από μια σκάλα
Που κάποτε επέτρεπε και να ανεβείς

Θα μάθουμε να ζούμε και έξω, του είπα. Θα επιζήσουμε. Μην το παιρνεις προσωπικά. Σε όλους συμβαίνει. Είναι μια ενηλικίωση. Εξω από τον Κήπο της Εδέμ, μαθαίνουμε να αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας. Δεν θα ήθελες να ζεις έγκλειστος.
Εγώ έχω συμφιλιωθεί με αυτό.
Για τους Αγγέλους είναι πιο δύσκολο ίσως, συνέχισα. Εχετε ανατραφεί με την ιδέα ότι είστε ο περιούσιος λαός. Ότι μετέχετε και στις δυο φύσεις. Ασκητές και ερωτευμένοι. Ασώματοι και αισθαντικοί.
Σας έχει χαριστεί βεβαίως η αθανασία.

Ο Άγγελος με άκουγε πια χωρίς να μιλά. Γελούσε αμήχανα, έτσι μου φάνηκε. Ή πικρά; Ίσως αργότερα ερμηνεύσω το γέλιο του.

Τα μάτια του όμως, τα μάτια του, τα μάτια του

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Σεπτέμβριος 2014

Νεκρή στη βάρκα της η κυρά του Σάλοτ (την εμβαρκάρησαν σε μια φελούκα…)

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη 20

 

O πίνακας στην πρώτη εικόνα είναι της Βρετανής ζωγράφου Σοφίας Άντερσον – η ταφή της Κυράς του Σάλοτ (Ελέην του Αστολάτ) στη λίμνη που μεταφέρεται νεκρή με τη βάρκα της, και κάποιος τη θρηνεί. Του Xάουαρντ Πάιλς με το ίδιο θέμα και η δεύτερη. Εχουν περάσει αρκετές μέρες από την επιστροφή από τη Σκιάθο και έχω μόλις συμπληρώσει 15 αναρτήσεις στο ιστολόγιό μου τις flaneries για το οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμαντη. Περί πολλά τυρβάζω και δεν προλαβαίνω. Μόλις ολοκληρωθεί η δουλειά, που είναι χρονοβόρα γιατί είναι πολλές οι φωτογραφίες κάθε φορά θα τα φέρω και από δω.
Ωστόσο, κοιτώντας φωτογραφίες που δεν έχω αναρτήσει βρήκα κάτι για το οποίο δεν έψαχνα και έτσι δεν έχω καλή φωτογραφία. Τυχαία βρίσκεται στις φωτογραφίες. .
Είναι το νησάκι Μαραγκός, απέναντι από λιμάνι της Σκιάθου, ή αλλιώς Νησάκι της Ουρανίτσας. Το είχα ξεχάσει εντελώς (το Μαραγκός) ενώ το έβλεπα μπροστά μου και το άκουγα. Για παράδειγμα, από το αναψυκτήριο στο Μπούρτζι που έχει καταπληκτική θέα σε όλα τα νησάκια μπροστά μας, ρώτησα ένα γκαρσόνι ποιο είναι το Δασκαλειό. (από της σμικρωτάτης νήσου Δασκαλειού) Ηξερε απ’ έξω ένα κατάλογο με τα νησιά και άρχισε να τον απαγγέλει: Τα Μυρμήγκια, Μαραγκός, Αρκός κλπ… Τα Μυρμήγκια είναι μικρές μαύρες ξέρες σε ένα στενό. Δεν μπορούσα να τις δω. Μου έδειχνε τα άλλα, δεν υπήρχε στον κατάλογό του Δασκαλειο. Ωστόσο, ένα μικρούτσικο νησάκι, ακριβώς μπροστά μας, αντιστοιχουσε στο GPS στο Δασκαλονήσι. Ετσι επιβεβαιωσα ότι το Δασκαλειό είναι νησί (είναι και πηγή στο δάσος του Ασέληνου όπως έχω γράψει σε προηγούμενη ανάρτηση)
Ο Μαραγκός πέρασε ξώφαλτσα γιατί δεν τον θυμόμουν από το διήγημα. Σήμερα ψάχνοντας για Σκιαθίτικα γυναικεία ονόματα που έχω φωτογραφίσει στα μνημούρια, θυμήθηκα την Ουρανία – και μια από τις αδελφές του Α. Παπαδιαμάντη λεγόταν έτσι – και τον άδικό θάνατό της από αυτοκτονία, γιατί την «εκαταχράσθη» προ του γάμου ο αρραβωνιαστικός της με τον οποιο συγκατοικούσαν ξεφεύγοντας το βλέμμα της μάνας του, και αργοτερα όταν αυτος μπαρκάρησε, φάνηκαν οι συνέπειες αλλά η πεθερά δεν την πίστεψε ότι η εγκυμοσύνη οφειλόταν στον γιο της.
Ετσι, η κοπελα αυτοκτόνησε και την εμπαρκαρησαν σε μια βάρκα και την έστειλαν απέναντι να τη θάψουν στο νησάκι Μαραγκός γιατί δεν γινοταν να της κανουν κανονική κηδεία στα Μνημούρια. Το νησάκι αυτό ονομάστηκε Νησάκι της Ουρανίτσας και θα ήθελα να το είχα θυμηθεί νωρίτερα και να το φωτογραφήσω πιο προσεκτικά ή και να πάω, μήπως και υπήρχε ο τάφος της που σύμφωνα με το διήγημα κάποτε είχε ευωδιάσει.
Το διήγημα στο πρώτο σχόλιο.
Η τρίτη φωτογραφία του νησιου επίσης δεν είναι δική μου είναι απο τη wikipedia

 

Εκκλησιές που γλιστράνε, πέφτουν στη θάλασσα

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη, 19

seb1

Η πρώτη φωτογραφία είναι από μια καρτ ποστάλ του 1904, τα ερείπια της αρχαίας εκκλησίας (1200 – 1300 περίπου) των Αγίων Πάντων του στο Ντάνιτς στην επαρχία του Σάφολκ της Ανατολικής Αγγλίας. Χτισμένη πλάι στη θάλασσα υπήρξε θύμα κατολίσθησης βυθίστηκε στη θάλασσα και δεν υπάρχει πια. Το καμπαναριό της σώθηκε. Το μετέφεραν στην πολύ μεταγενέστερη εκκλησιά του Αγίου Ιακώβου.
Σήμερα, όταν ο καιρός είναι καλός, μπορεί να δει κανείς να δει κάποια ερείπια της εκκλησιάς στο βυθό.
Βρήκα τα στοιχεία και την καρτ ποστάλ στη wikipedia, τώρα που διαβάζω για το οδοιπορικό του W. G. Sebald στο Σάφολκ στο βιβλίο του «Οι δακτύλιοι του Κρόνου» . Μια κατάδυση στη μνήμη, στο χώρο, στη λογοτεχνία όπου καταργείται η χρονικότητα, τα μνημεία τα κτίρια γίνονται αφορμές για να στραφεί η ματιά του αφηγητή σε νέα θέματα, όλο και νέους συνειρμούς. Πρόσωπα που είχαν ζήσει εκεί, μυθιστορηματικοί ήρωες, συγγραφείς, θύματα του ολοκαυτώματος, προσωπογραφίες, γεωγραφία του βάθους.

sebald-daktylioi
Δεν εξαντλείται ο Sebald σε δυο αράδες. Είναι το δεύτερο βιβλίο του που διαβάζω και νοιώθω ότι είμαι διαρκώς στο κέντρο ενός πανοράματος της ευρωπαϊκής ιστορίας – όχι μόνο. Εχω πάει στην Αφρική, στην Κίνα, στην Αμερική, στην Ασία (στην Κωνσταντινούπολη) και ούτε ξέρω πού θα με βγάλει. Coup de foudre.
Ωστόσο, στέκομαι σε αυτήν την φωτογραφία και τολμώ να αναρτήσω δυο δικές μου, που τράβηξα προσφάτως στο δικό μου οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη. Ανηφορίζοντας να βρω την Παναγιά τη Λιμνιά, συνάντησα ένα εικονοστάσι στην άκρη του βράχου, με την επιγραφή ότι εκεί ήταν ο Αη Γιαννάκης του Μώλου. Μια εκκλησιά που γλύστρησε και έπεσε τη θάλασσα, όπως γράφει ο Ιωάννης Φραγκούλας στο (σκαναρισμένο) βιβλίο του για τα Χριστιανικά μνημεία του νησιού.
Δεν ξέρω αν φαίνεται από ψηλά, όπως η βυθισμένη εκκλησιά του Ντάνιτς. Δεν είδα κάτι, ούτε άκουσα να το λένε…
Ο βυθός των ακαταλήπτων πραγμάτων, δεν φανερώνει πάντα τα μυστικά του.

seb2

seb3

seb4

sebald.1262003402Papa

Ρεμβασμός από ψηλά (εδώ που είμαι τώρα θα ήταν)

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη 18

 

Ρεμβάζω κάμποση ωρα απο ψηλά, περιμένοντας το πλοίο της επιστροφής, στις Πλάκες, εκείνο το Βράχο το ριζωμένο στη θάλασσα, που ξεπλεναν οι γυναίκες τα ρούχα τους, όπως γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντη ς στο Βαρδιανος στα σπόρκα, γιατί υπήρχε μια σχισμή με γλυφό νερό που έρεε από το βράχο. Εκεί ακριβώς θα ξέβγαζε και η γρια Λουκαινα την αβασταγη των ρούχων της. Το ίδιο λέει – για την πηγή με το γλυφό νερό – και στο μυρολογι της φώκιας.
Απο εκεί λοιπόν κανουν βουτιές και παλούκια (με τα πόδια και το κεφάλι αντιστοίχως) τα παιδιά – είδα προ ολίγου μια παρέα να απομακρύνεται με πειράγματα και γέλια – ακολουθώντας ενα αυστηρό .μυητικο τυπικό. Απο το χαμηλό βράχο, το Κατεργακι, στο μικρό και μεγάλο Κάππαρη βουτιά η παλούκια δεν θυμάμαι, μέχρι το μεγαλο Μύτικα. Με γοητεύει αυτή η λεπτομερής ονοματοδοσία κάθε άκρης και προεξοχής μιας τόσο μικρής χερσονήσου. Αποπνέει μια στοργή για τον τόπο εννοείται. Μια βαθειά αγάπη. Επιβεβαιώνει επίσης μια αίσθηση που έχω αποκομίσει τόσες μέρες εδώ, πως αυτό το νησί είναι ανεξάντλητο. Σαν φράκταλ. Όσο και να εστιάσεις, και στην πιο μικρή κλίμακα, ένας κόσμος παλι αποκαλύπτεται. Εκεί στις Πλάκες είχε εμφανιστεί η Καλλικατζουνα, στο ομώνυμο διήγημα, για αυτήν έχουμε μιλήσει σε προηγούμενη ανάρτηση.
Εδώ που είμαι τώρα θα ηταν το σπίτι της γρια Σκευως, της Γιαλινας, που ανησυχούσε για το γιο της το Σταύρο που ταξίδευε, απο τον Ποταμό προς την Πόλη και τα μαντάτα για την επιδημία της χολέρα ς που είχε πλήξει τα καράβια και ανάγκαζαν να πετούν τους νεκρούς στη θάλασσα.
Η τελευταία φωτογραφία είναι προς τα νησια Μικρο και μεγαλο Τσουγκριά, εκεί που είχε δει – απο εδώ που είμαι τώρα – ενα καράβι παράξενα αγκυροβολημένο
Η αρχή της ιστοριας
Κατα σύμπτωσιν, υπάρχει εκεί ενα καράβι. Αραγμενο.
Η πρώτη φωτογραφία είναι ενα Πανόραμα, απο το Μπούρτζι και το Δασκαλειό – απο της σμικροτατης αυτής νησιδος όπως γράφει στο Σημαδιακό, μέχρι τις Πλάκες. Και ενδιαμέσως φωτογραφιες απο τις Πλάκες.
Δεν μπορω να αναρτησω λινκ αλλά σας συστηνω να αναζητησετε και να διαβάζετε το Βαρδιανος στα σπορκα. Θα δείτε ολοζώντανη και απείρως γοητευτικοτερη την εικόνα του τοπίου και των ανθρώπων.
Καλή μας ανταμωση στην Αθήνα

Στην Αγία Αναστασά/ ύπαγε (θα ‘ρθουμε ξανά, το δάγκωμα και το ξαναδάγκωμα/the land of remorse)

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη 17

Πλησιάζει η αναχώρηση από τη Σκιάθο και σκεφτόμουν σήμερα μια ήσυχη μέρα μελέτης, έχω μαζί μου το βιβλίο του σπουδαίου Ιταλού εθνολόγου Ερνέστο ντε Μαρτίνο, The land of remorse, (μεταφρασμένο στα Αγγλικά), ένα λογοπαίγνιο με το δάγκωμα και το ξαναδάγκωμα – για τη γη των τύψεων, μια εξαιρετική μελέτη του φαινομένου του ταραντισμού στη Νότια Ιταλία, σαν να μην έχουν τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου. Εν τούτοις, αν και γνωρίζω ότι τίποτα δεν εξαντλείται με μια και μόνη επίσκεψη, με μια και μόνη φορά, σκεφτόμουν ότι δεν είχαμε πάει να δούμε το εκκλησάκι της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας. Εκείνο με τα ερείπια, και τους αρχαιολόγους που προσπαθούν να βρουν άκρη, στο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Στην Αγιά Αναστασιά. Τα ίδια ερείπια, ως έργο κυκλώπων περιγράφονται στην Φαρμακολύτρια, έργο της «προ Προμηθέως εποχής» όπως γράφει εκεί ο Α. Π/, και το εκκλησάκι το παράξενο που είναι δίπλα, με πρόσωπο Σφιγγός, με μόνο δυο εικόνες, του Χριστού και της αμνάδας του να σώζονται, την ιδιαίτερη λειτουργία που έκανε η εξαδέλφη Μαχούλα για να λύσει τα μάγια, τεράστιο αυτοσχέδιο μελισσοκέρι, που τύλιξε τρεις φορές γύρω από το εκκλησάκι, τα οράματα στο σκοτάδι, τους δαίμονες, τις αρχαίες αναμνήσεις και εν τέλει την ανακούφιση του αφηγητή – που αναρωτιόταν υπάρχουν στον Παράδεισο Άγιοι να δέχονται τις ευχές των ερωτευμένων – όταν στο τέλος η Αγία τον αφήνει να υποφέρει. Από την ασθένεια που άρρωστος ποτέ δεν θέλει να γίνει καλά.
Κατηφορίσαμε ακόμα λίγο, προς τον Άγιο Σώστη… Τον τελευταίο σταθμό της Χαδούλας, της Φόνισσας. Φωτογράφισα τον κόλπο από ψηλά. Δεν φτάσαμε μέχρι κάτω στη θάλασσα. Οσο κατεβαίναμε μποστάνια, αμπέλια. Το μποστάνι της, Το προικιό της. Πιο πάνω όμως, στην επιστροφή, είχε ελαιόδεντρα και θυμήθηκα πάλι την εξαδέλφη Μαχούλα που είχε έρθει να μαζέψει ελιές, στην δεύτερη συνάντησή της με τον αφηγητή, τον Αλέξανδρο, εκεί που του ειπε το περίφημο «πού σε αυτόν τον κόσμο ξάδελφε» και τον ρώτησε αν τρώει ελιές χαμάδες. Θρούμπες δηλαδή.
Μια ήσυχη αμνάδα, αυτού του κόσμου, στην αρχή της διαδρομής.

 

 

 

 

 

Συζητήσεις, συζητήσεις, οι περιπέτειες της Εικόνας (Στην Παναγιά την Κουνίστρα, άλλη μια φορά)

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη 16

 

Στην Παναγία την Κουνιστρα πάλι σήμερα με το φως της μέρας. Είχα διαβασει χτες το βράδυ ξανά το ποίημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για τους ψυχικα ασθενείς και τους δαιμονισμένους που εκεί εθεραπευοντο – εκεί είχαν παει και τον αδελφό του τον Γιώργο- ήθελα να δω και τους κρίκους οπου τους εδεναν στον τοίχο με αλυσίδες. Χτες βράδυ διάβασα το σχετικό του Φώτη Δημητρακόπουλου με τα θαύματα και την παράκληση που είχε γράψει ο Αλ. Μωραϊτίδης. Στα Σκιαθιτικα του Φραγκουλα στο διαδίκτυο,βρίσκονται τα παντα για τα επεισόδια τα σχετικά με την εικόνα. Ηδη επι αντιβασιλεία ς στα 1834 αλλά και όσα έγραψε ο Παπαδιαμάντης.
Εξαιρετικη η συζήτηση με την κύρια Αργυρώ Φ. που τη φροντίζει και μένει εκεί. Κρατησα σημειώσει ς να μην ξεχάσω. Η συζήτηση πηγαινει οπου θέλει εκείνη φυσικά. Πώς αλλιώς;
Ένας λογος γεμάτος σύμβολα, πυκνός, ονειρικός σχεδόν. Αφηγήσεις, εμπειρίες, η προσωπική της ιστορία…
Τα όνειρα.
Και η γάτα του μοναστηριού παρακολουθει χαλαρά απο την καρέκλα.