Η μυστηριώδης νήσος Δασκαλειό. Ένα νησί στα βάθη του δάσους και ο χαλκός του Θεού.

GP_Baldones2-16aug03

Οδοιπορικό στη Σκιάθο του Παπαδιαμάντη 2

Το σχέδιο Μανχάτταν στα τέλη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν μια άκρως απόρρητη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Αμερικανών και Βρετανών επιστημόνων για την κατασκευή της Ατομικής Βόμβας. Τεράστιος ο αριθμός των επιστημόνων που χρησιμοποιήθηκαν, και ο προϋπολογισμός του περίπου 2, 2 δισεκατομμύρια δολάρια.
Για τη διασφάλιση της μυστικότητας, μη τυχόν και διαρρεύσουν στα σχέδια στις δυνάμεις του Άξονος, εχρησιμοποιούντο κωδικές ονομασίες. Έτσι, για το Πλουτώνιο εχρησιμοποιείτο η κωδική ονομασία Χαλκός. Για τον ίδιο δε το Χαλκό, έλεγαν ο Χαλκός του θεού (honest to God Copper)

Σε αυτήν ακριβώς τη γραμμή φαίνεται, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας είχε γράψει: Υπάρχει η Σκιάθος του Παπαδιαμάντη, υπάρχει και η Σκιάθος του Θεού, ως αν ο Παπαδιαμάντης είχε κρύψει καλά στο έργο του με κωδικές ονομασίες άλλα ονόματα, άλλες τοποθεσίες, ίδιες με τα πραγματικά τοπωνύμια του νησιού του, για να συμβολίσει ψυχικά τοπία, ιερές αναμνήσεις, ένα χώρο φανταστικό, το θέατρο των ιστοριών του, όπου αποσύρεται και αφήνει τον αφηγητή να μιλήσει εξ ονόματός του.
Έτσι λοιπόν, έχω έρθει εδώ με αυτήν την επίγνωση. Και δεν εννοώ το προφανές ότι στο Σπίτι του Παπαδιαμάντη δεν «έζησε και πέθανε» ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.
Το ξέρουμε πως στην Αθήνα έζησε, απέφευγε να επιστρέψει στο νησί του, εύρισκε συνεχώς δικαιολογίες για να το δικαιολογήσει στον πατέρα του – όπως διαβάζουμε στις επιστολές του που έχει δημιοσιεύει ο Οκτάβιος Μερλιέ – στη γειτονιά του Ψυρρή κυκλοφορούσε, στην ταβέρνα του Κεχριμάνη σύχναζε, στον Άγιο Ελισσαίο έψαλλε ως δεξιός ψάλτης. Ωστόσο, η «Σκιάθος» του είναι στο έργο του, με ένα τρόπο παράξενο και τόσο γλαφυρό, εκεί από τις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας, από όπου αντλεί το υλικό – όπως λέει συνήθως ο αφηγητής του, που καλά θα κάνουμε να μην πέφτουμε στην παγίδα του, όταν μας λέει ότι γράφει μόνο ό, τι θυμάται…

Ειδοποιημένος – για να μην πω υποψιασμένος – επισκέπτης, κατά το γαλλικόν lecteur averti, επισκέπτομαι την Σκιάθο του Θεού, με την ελπίδα να κάνω μερικά βήματα ακόμη στην χαρτογράφηση της «Άλλης» Σκιάθου, της μυστικής, της ψυχικής, εκείνης που μπορεί όλους να μας χωρέσει που τον διαβάζουμε. Και όσους τον βλέπουν ερωτικό, ή Κοσμοκαλόγερο, ή νεωτεριστή, ή ηθογράφο, ή σκοτεινό, ή… ή…

Από κάποιο μυθικό Δασκαλειό – ένα από τα μικρά νησάκια στο λιμάνι – βλέπει τα φώτα της χώρας, τα φαναράκια των παιδιών την ημέρα των Φώτων, βλέπει το παρελθόν του την άγνωστη χώρα – όπου όλα συμβαίνουν αλλιώς – και πλάθει ένα κόσμο, ένα σύμπαν, από το υλικό των αναμνήσεων, την έμπνευση και την τέχνη του βεβαίως.

Χτες περπατώντας στο λιμάνι, εκεί που αράζουν τα καϊκια τους οι κάτοικοι που επιδίδονται στον τουρισμό – άλτρος κάβος κανταρέμους – πάμε για άλλα λοιπόν, ο καπετάν Διόμας της Υπηρέτρας φυσικά και είναι εδώ και μιλά Αγγλικά και Ιταλικά για να μας πάει στα Λαλάρια, σε δυσπρόσιτες παραλίες – με τις διαδρομές του στον χάρτη του νησιού σημειωμένες, βλέπω τον Ασέληνο. Δεν πηγαίνει όμως εκεί. Ασέληνος στα βορειοδυτικά, μια δύσκολη παραλία. Αναζητούσε την «θαλασσίαν αγκάλην του Ασέληνου» ο Κώστας Σταματάκης, ο Νεκρός Ταξιδιώτης. Τον Αϊ Γιάνη τον Πρόδρομο στον Ασέληνο – από το σχεδόν άγνωστο ποίημα του Παπαδιαμάντη που στίχους χρησιμοποιεί ο Κύπριος ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης, στο δικό του ως μότο.
Το ποίημα του Κ.Χ. αναφέρεται στην εκτέλεση τριών Κυπρίων αγωνιστών κατά την εποχή του απελευθερωτικού αγώνα κατά της Βρετανικής Αποικιοκρατίας. Εκεί λοιπόν, είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος – ο εκτελεσθείς Αγιος, εκεί είναι και

ποῦ ἀπὸ μέσ’ ἂπ’ τὴν κουφάλα μίας δρυὸς
ὡραία βρύσις παραδόξως βγαίνει.

Αυτή η πηγή μέσα στο δέντρο, το δάσος με τα κοτσύφια, τα σπάνια δέντρα, ο γλυκασμός του βουνού περιγράφονται στο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Ο Αλιβάνιστος, όταν οι τρεις γυναίκες που επισκέπτονται για Πάσχα το μοναστήρι του Προδρόμου σταματούν να πιουν να ξεδιψάσουν. Η ίδια πηγή αναφέρεται στο ποίημα, η πηγή του γλυκασμού, το κέντρο των αναμνήσεων, η πηγή Δασκαλειό του διηγήματος.
«Εκεί είναι το μυστηριώδες Δασκαλειό», συμφωνα με το ποίημα .
Λες και δεν φτάνουν οι λέξεις για να δοθούν τα ονόματα, λες και το νησάκι αποτυπώνεται στο δάσος, το τοπίο, επαναλαμβάνεται, σε μια διαρκή αναδρομή, σε μια πορεία προς το κέντρο.
Το μυστηριώδες Δασκαλειό, λοιπόν, στην κοιλιά της δρυός, το νερό το αληθινό, πηγή, το νησάκι στην καρδιά του δάσους.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Ιούλιος 2014

 

 

Φωτογραφία: Baldone Sacred spring. Picture by G. Pavils, August 2003. Coordinates: N 56°44’33,9″ E 24°24’14,5″ Location: Riga district, Baldone town, park of sanatorium …

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s